Historie

Een uitgebreid verslag van wat de Ommegang voor Delft betekent, lezen we in het boekje van A. van Peer, Delffs Ommeganck. Ter inleiding op dit overzicht van de Ommegang een kort citaat.

Een grote liefde voor Christus' Moeder is eeuwenlang de roem en glorie van Delft geweest. Haar beeltenis Maria van Jesse, in de oude Hippolytuskerk (thans de 'Oude Kerk'), heeft zich omgeven gezien met de piëteitvolle verering en liefde van vele Delftse geslachten.

Onder de Noordnederlandse steden der Middeleeuwen stond Delft met haar Maria-devotie op de eerste plaats. Zelfs ver over de grenzen van ons land was zij als Mariastad bekend. De titel, waaronder de Delftse Lieve Vrouw werd vereerd, luidde: Maria van de boom van Jesse.

Hieronder vindt u een videoverslag van een Omgang in de huidige tijd. U start de video door op de pijl in onderstaande afbeelding te klikken. De rest van deze pagina behandelt de geschiedenis van de Ommegang en zegt iets over de invloed op het leven van de Delftenaren. Tot slot vindt u helemaal onderaan de gehele tekst van het boekje van Van Peer, dat nauwkeurig de luisterrijke Ommegang beschrijft.

Zoals u hebt gezien was de Hippolytuskapel ten tijde van deze opnamens in restauratie waardoor de ruimte in de banken werd beperkt. De afgelopen jaren zijn de banken ondanks de vrijgekomen ruimte des te voller, zoals u kunt zien op de foto's in het beeldarchief.

 

Het Wonder

Hoewel de naam "Maria van Jesse" anders doet vermoeden, heeft de Ommegang niet een directe band met de Maria van Jesse kerk in Delft. Beiden zijn genoemd naar eenzelfde beeld, maar de Ommegang is van veel eerdere datum. Al in 1327 vindt er een wonderbaarlijke genezing plaats bij het beeld van Maria van Jesse in de H. Hippolytuskerk, thans de Oude Kerk aan de Oude Delft. De middeleeuwse Delftenaren hebben toen spontaan op een uitbundige manier hun dank betuigd door het beeld in een processie rond de kerk te dragen.

Zoals van Peer beschrijft hebben onze Delftse voorvaderen in een oorkonde plechtig het volgende beloofd:

In 't jaar 1327 op de Zondag, die volgt op de plechtige viering van St. Odulfus, toen heeft het goede volk van Delft, met algemene stemmen, eensgezind beloofd, ter ere en verering van Maria, dit haar beeld, elk jaar door de stad te dragen, zolang de stad blijft bestaan, met gezangen en gebeden en een zo groot mogelijke luister, als 't betaamt, wegens de genezing van een blinde vrouw.

Na dit wonderbare feit kwamen velen bij deze notaris hun gebedsverhoringen laten optekenen. De meeste van deze feiten waren echter al te lang geleden om goed onderzocht te worden, waardoor ze niet officiëel werden vastgelegd. Officiëel vastgelegd of niet, de volksdevotie was groot en talloze mensen kwamen uit dankbaarheid Maria's kapel bezoeken en liepen haar Ommegang.

 

De Ommegang in de Middeleeuwen

Door dit wonder groeide de devotie in Delft en werd onze stad één van de belangrijkste bedevaartsoorden van Holland. Het duurde niet lang voordat men het niet bij een Ommegang kon houden: de hele octaaf door, acht dagen lang, werd dit wonder gevierd. Later is dit geworden tot de Delftse Kermis. Doordat er zoveel om het wonder heen werd georganiseerd, was het op den duur voor velen niet meer goed duidelijk waar het nou daadwerkelijk om ging. Hoewel de heugenis van het wonder bleef, had de Ommegang op een gegeven moment haar ware godsdienstige sfeer verloren.

Allereerst nam de Ommegang in Delft een belangrijke plaats in in het godsdienstig en burgerlijk leven. Het was één van de vier hoogtijdagen van het jaar, op één lijn met Pasen, Pinksteren en Kerstmis. Hoewel er maar weinig gegevens over het kerkelijk leven van het Delftse voorgeslacht bekend zijn, lezen we in mededelingen over het godsdienstig leven van andere steden dat Delft vaak de plaats is vanwaaruit hun gebruiken bij kerkelijke vieringen zijn geïmporteerd. De Ommegang werd hier dan ook uitvoerig voorbereid door stadsbestuur en gilden. De hele stad kreeg een opknapbeurt, tot aan nieuwe bestrating toe. Iedereen had wel een bepaalde bezigheid of zelfs verplichting ten aanzien van de Ommegang.

Als de stad Delft na de grote brand van 1536 voor driekwart in puin ligt (een kleine driehonderd huizen zijn gespraard), wordt besloten tóch de Ommegang te voldoen. Ter ere Gods en zoveel naar de tijd doenlijk is. De gilden, die anders met veel pracht en praal ieder hun eigen wagen door de straten lieten rijden, hebben dit jaar enkel wat kaarsen en geïmproviseerde gildetekens.

Hoe ver Delft buiten de stads- en landsgrezen heen om haar Maria-devotie bekend stond, blijkt wel uit het feit dat Paus Bonifacius IX er in het jaar 1399 aandacht aan besteed. Hij verleent aan een ieder die op de zondag volgend op St. Odulfus de Ommegang heeft meegemaakt, na een oprechte biecht met berouw over hun zonden, een aflaat van twee jaar.

Aan dit alles komt een einde door de Reformatie in 1572. Wat er precies is gebeurd met het beeld dat al die jaren is rondgedragen door de straten en waar zoveel wonderen bij plaats hebben gevonden is niet bekend.

 

Herleving van de Ommegang

In 1928 las de student Jules Froger over de oude Ommegang en de belofte die elk jaar te houden. In januari 1929 deed hij in de Raad van de Mariacongregatie van de Katholieke Studentenvereniging "Sanctus Virgilius" het voorstel "om de voor de hervorming bestaande processie ter eere van Onze Lieve Vrouw van Jesse, die in Delft telkenjare met veel godsvrucht gehouden werd, wederom in eere te herstellen in de vorm van een Stille Omgang". Er is toen gezocht naar de route van de Oude Ommegang, maar die heeft men niet kunnen achterhalen. Door een ongelukkige samenloop van omstandigheden heeft Jules Froger dat jaar in zijn eentje de oude traditie hersteld door het lopen van de Omgang.

In het jaar dat volgt houden de studenten de Omgang in eigen kring, zij lopen om half zes van de H. Hippolytuskerk naar de Sint Josefkerk (thans Maria van Jessekerk) aan de Burgwal. De gedachte van een Stille Omgang zonder pracht en praal paste goed bij de mentaliteit van de studenten, die graag wilden teruggaan tot de wezenlijke achtergronden van hun leven en geloof.

Hoewel er geen besluit daartoe bekend is, blijft ook de jaren daarna, als niet meer alleen studenten meelopen, de Omgang een mannenaangelegenheid. Later zijn daar wel argumenten voor gekomen, vooral dat de Mariadevotie sowieso populair was bij vrouwen; dit was nu eindelijk een mannen-Mariadevotie.

Na enkele jaren gaat de organisatie tóch over in de handen van de burgers van Delft, omdat de studenten de continuïteit niet blijken te waarborgen. Later wordt De Omgang ook georganiseerd voor vrouwen en op den duur worden deze twee aparte Ommegangen samengevoegd.

Een "nieuw" beeld van Maria van Jesse wordt verworven in 1939. Men vroeg zich af of het nieuwe beeld al dan niet op het oude leek. De beide beelden zijn afkomstig uit dezelfde periode en op basis van beschrijvingen over het oude beelde concludeerde men dat ze veel overeenkomsten vertonen. Op 15 augustus werd het tijdens een plechtig Lof ingewijd. Enkele jaren later werd een aparte kapel voor haar ingericht: de Mariakapel zoals die nog steeds is in de Maria van Jessekerk.

Heel recent is er een videoverslag van de Ommegang gemaakt, zoals u bovenaan deze pagina hebt kunnen bekijken. Wanneer u de video bekijkt, krijgt u een goed beeld van de sfeer en het karakter van de Ommegang. Als u nog nooit heeft meegelopen is het een goede manier om een indruk te krijgen wat u kunt verwachten en wanneer u al wel heeft meegelopen roept het waarschijnlijk mooie herinneringen op. Een uitgebreider verslag vindt u in het boekje van Van Peer, helemaal onderaan deze pagina.

Sinds 2006 is de Ommegang weer iets luisterrijker; er worden weer een vaandel en processiekaarsen gedragen. Op deze manier maakt het ook voor omstaanders iets duidelijker wat er gebeurt. Ook geeft het de Ommegang voor de deelnemers zelf een sterker devotioneel karakter en maakt het al met al een stukje bijzonderder.

 

Thematieken door de jaren

Elk jaar krijgt de Ommegang een eigen thema mee als intentie waar we met elkaar over willen nadenken en voor bidden. Omdat er altijd wordt geprobeerd voor een thema met actuele relevantie te kiezen, is de lijst met thematieken een interessant historisch overzicht. Door op onderstaande link te klikken verschijnt een lijst met de intenties die de revue zijn gepasseerd sinds het herstel in 1929 en heeft u een eerste indruk van hoe de religieuze veranderingen door de tijd hun weerslag vinden in de Delftse Ommegang.

Thema's en intenties van voorgaande jaren sinds 1929

Beschrijving geschiedenis door A. van Peer

Maria van JesseVeel uit de bovenstaande alinea's is dankbaar overgenomen uit een boekje dat uitvoerig de geschiedenis van de Ommegang beschrijft. De volledige tekst van het boekje Maria van Jesse, Historische schets van "Delffs Ommeganck" door A. van Peer kunt u hier als pdf-bijlage downloaden.

Valid HTML 4.01 Transitional